Türkiye Sözcüğünün Kökü Nedir? Bir Genç Yetişkinin Mizahi Düşünce Deneyi
Geçen akşam arkadaşlarla bir aradaydık, klasik İzmir akşamı; çaylar, sohbetler, bolca kahkaha ve tabii ki garip konu başlıkları. Bir anda, biri Türkiye’nin kökünden bahsetti, bu da demek oluyor ki hemen zihin jimnastiği başlasın. Çünkü ben böyle şeylere kafayı takan biriyim. Yani Türkiye sözcüğünün kökü nedir? Kim bilir, belki de hepimizin içindeki cevapsız sorulardan biri! Bu kadar dertle boğuşan bir toplumda bu kadar “basit” bir sorunun cevabını bulmak da bir macera olabilir, öyle değil mi?
Türkiye’nin Kökü: Tam Olarak Nereden Geliyoruz?
İçimdeki ciddi kafa, hemen devreye giriyor. “Türkiye sözcüğü, eski Türklerin yerleşim yerlerine dayanır. Bu da aslında etimolojik bir sorudur.” Biraz resmi bir havada konuşuyor. Ama içimdeki mizahi kafa da hemen cevap veriyor: “Ya, tamam da! Bu kadar ciddi olmasak, ne olur? Beni daha çok ilgilendiren şey, neden her gün ‘Türkiye’ diyoruz da bir kere bile ‘Türkey’ demiyoruz?”
Şimdi şöyle bir şey var: Türkiye’nin adı aslında Orta Asya kökenli Türk halklarının adından gelir. Yani işin kökeni, eski Türklerin adlarının zamanla değişerek “Türk” formunu almasıyla başlar. Ama durun, bu işin çok daha ilginç bir boyutu var. Zaten biz her zaman “Türk” diyoruz da, “Türkiye”yi bir noktada neden ekledik, değil mi? Hadi, bu konuyu biraz daha eğlenceli hale getirelim. Çünkü gündelik yaşamda, Türk halkının sözcükleri her an değişiyor.
Türkiye Mi? Türkey Mi?
Hadi gelin, kısa bir sohbet yapalım:
Ben: “Ya kardeşim, neden Türkiye yerine ‘Türkey’ demiyoruz?”
Arkadaşım: “Hahaha, ne demek ‘Türkey’? O tavuk eti gibi bir şey mi?”
Ben: “Yok be! İşte, ‘Turkey’ aslında İngilizce’deki Türkiye’nin yazımı. Bence, bazen ‘Türkey’ desek daha eğlenceli olurdu.”
Gülüyoruz ama… düşününce gerçekten tuhaf değil mi? Türkiye, Orta Asya’dan gelen ve zamanla halkın birleştiği bir coğrafya olarak şekillenmiş bir ad. Ama Türkçeye ne zaman geçiş yapıldı, hangi dönemde bu isim tam olarak yerleşti, emin olun, kimse bilmiyor. Ama bir yandan da “Türkiye” dediğimizde, içinden Türk milletini anlıyoruz. Tam olarak bir “biz” hissiyatı var. O yüzden, “Türkey” demek, biraz da karnımızı doyuracak bir iş olmazmış gibi geliyor.
Türkiye’nin Köküne Gitmek: Düşünce Turu
Hadi bir an için Türkiye’nin köküne gitmeye karar verelim. Bunu yaparken, bana hep bir şey hatırlatıyor: Lise zamanlarında, öğretmenlerimizin sürekli köken sorularıyla karşımıza çıkması. Ama şimdi, bu kök meselesi, ciddi bir iş olmuş gibi! O zamanlar da sınıfta bir arkadaşımız vardı, Osmanlıcadan falan konuşup tam anlamadığımız kelimelerle gelirdi. Hep böyle “Türk” dediğimizde, birinci dereceden bağlantılı kelimelere de yer verirdi. Ama… bizim için o zamanlar çok derin değildi.
Şimdi ise Türkiye’nin kökü dediğimizde, bu sadece bir dil meselesi değil. Ekonomi, kültür ve toplum yapısı da hep bu kökleri belirliyor. Yani bir anlamda, toplumun tarihi, dilini, kültürünü sürekli etkiliyor ve şekillendiriyor. Bir arkadaşım var, onunla bazen bu konuları tartışıyoruz. Onun da Türkçe’ye dair çok farklı fikirleri var. “Türk” kelimesi, bazen o kadar derin bir anlam taşıyor ki, bazen sadece bir kelime olmayı geçiyor, kimlik halini alıyor.
Bir gün diyor ki: “Türkiye’nin kökleri tabii ki Türk milletine dayanıyor, ama biz de bu toprakların diğer kültürlerinden besleniyoruz. Bu kadar zengin bir tarihimiz var.” Ve bunu derken, her zamanki gibi gözlerinde bir parıltı var. Ne kadar doğru söylediyse de, içimden yine mizahi bir iç ses duyuyorum: Evet evet, bak, hem filozof hem komedyen oldu.
Türkiye Sözcüğünün Kökü Nedir? Bir Adamın İç Dünyasındaki Çözüm
Hadi artık işin komik kısmına gelelim. Türkiye’nin kökünü, bir adamın iç dünyasında arayalım. O adam ben olabilirim tabii ki, çünkü sabah işe gitmek için her gün, çok farklı insanlara ve toplumsal yapılarla karşılaşıyorum. Biri seni “Türkiye” diye çağırıyor, bir başkası aynı kelimeyi söylüyor ama bambaşka bir tonlamayla. Hangi dilde, hangi tonlamada söylediğin çok önemli. Çünkü Türkiye’nin adı, aynı zamanda o çok farklı kimliklerin ve halkların birleştiği bir yerin simgesidir.
O yüzden, dildeki bu ayrıntılarla Türkiye’nin kökünü anlamaya çalışmak, sadece kelime oyunlarına girmekle ilgili değil. Her zaman derim, “Türkiye’nin kökü, kökünden büyüyüp ‘biz’ olabileceğimiz kadar farklıdır.” Bu kadar zenginlik içinde, her gün biraz daha “Türk” diyoruz. Ama o kadar farklı bakış açısı var ki, “Türkiye” diyebilmek bile bambaşka bir his.
Sonuç: Türkiye Sözcüğünün Köküne Nasıl Bakmalı?
Türkiye sözcüğünün kökünü araştırırken, sadece kelimeyi anlamak yetmiyor. Her birimiz Türkiye’yi biraz farklı şekilde hissediyoruz, ya da başkalarının Türkiye’yi hissetme şekliyle karışıyoruz. O yüzden, “Türkiye sözcüğünün kökü nedir?” sorusunun cevabı belki de tam olarak tek bir noktada toplanamaz. Ama bir şey kesin: Türkiye, sadece bir kelimeden ibaret değil; kökleri olan, büyüyen, şekillenen bir kavram. Ve hepimizin bu köke katkısı var.
Şu an bir gün bu yazıyı okuduğumda, Türkiye hakkında düşündüğüm her şey değişebilir. Ama şunu biliyorum: Türkiye’nin kökü, hepimizin içinde yaşadığı çok katmanlı bir hikaye.