Pikniktube okurlarına özel bu yazımızda “Sübjektiftir ne demek” konusunu derinlemesine inceliyoruz.
Sübjektiftir Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme
Sübjektiflik Kavramının Temelleri
“Sübjektif” kelimesi, duygu, düşünce, değer yargıları ve kişisel bakış açılarıyla şekillenen bir durumu tanımlar. Başka bir deyişle, bir şeyin sübjektif olması, bireylerin öznel deneyimlerine ve algılarına dayalı olduğunu ifade eder. Her birimizin farklı yaşam deneyimleri, kültürel geçmişleri ve kişisel değerleri olduğu için, dünyayı algılayışımız da aynı şekilde farklıdır. Bu kavram, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konularla doğrudan ilişkilidir çünkü bu alanlar da esasen bireylerin farklı bakış açıları ve deneyimleri üzerine kuruludur.
Günlük yaşamda, sübjektifliğin nasıl şekillendiğine ve toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi önemli konularda nasıl etkili olduğuna dair gözlemlerim üzerinden bu konuyu incelemek istiyorum.
Toplumsal Cinsiyet ve Sübjektiflik
İstanbul’da bir sivil toplum kuruluşunda çalışıyorum ve burada, toplumsal cinsiyetin sübjektif deneyimler üzerindeki etkisini çok net bir şekilde gözlemleme fırsatım oluyor. Toplumsal cinsiyet rollerine dair derinlemesine düşünürken, insanların kadınlık ve erkeklik tanımlarına göre davranışlarının nasıl değiştiğini fark ediyorum. Toplumda bir kadından beklenen davranış biçimleri ile bir erkekten beklenen davranış biçimleri çok farklı. Bu beklentiler, kişilerin kendilerini nasıl gördüklerini ve toplumun onları nasıl algıladığını şekillendiriyor.
Bir gün işyerime giderken, metroda bir kadının yüksek sesle telefonla konuştuğunu gördüm. Çevresindeki insanlar, özellikle de erkekler, onun bu davranışını “gereksiz” ve “gürültülü” olarak yorumladılar. Oysa, aynı davranışı bir erkek yapmış olsaydı, büyük ihtimalle kimse bu durumu sorgulamazdı. Toplumsal cinsiyetin bu kadar baskın olduğu bir ortamda, kadınların her davranışı daha fazla sübjektif değerlendirmeye tabi tutuluyor. Bir kadının şehire, işe ya da herhangi bir yere çıkarken karşılaştığı toplumsal cinsiyet yargıları, onun sübjektif algısını ve yaşadığı deneyimi etkiliyor.
Toplumun genelinde bir kadından beklenen “uslu” ve “sakin” olma durumu, kadının sesini çıkarmasını, fikirlerini özgürce ifade etmesini engelliyor. Herkesin aynı şekilde davranması ve düşünmesi beklenen normatif bir toplumda, kadınlar kendilerini sıkça baskı altında hissediyorlar. Bu, onların toplumsal cinsiyet algısına dayalı sübjektif deneyimlerinin şekillenmesine yol açıyor.
Çeşitlilik ve Sübjektif Algılar
Sosyal çeşitlilik, farklı kültürlerden, ırklardan, cinsiyetlerden, yaşlardan ve sosyoekonomik statülerden gelen insanların bir arada bulunması anlamına gelir. Ancak bu çeşitlilik, aynı zamanda birçok sübjektif algının doğmasına da yol açar. Çünkü her bir insan, içinde bulunduğu kültür ve toplum yapısına göre dünyayı farklı algılar.
Bir arkadaşımın hikayesiyle bunu örneklemek gerekirse; kendisi bir LGBTİ+ birey olarak, toplumsal normlara karşı hep bir aidiyet hissi eksikliği yaşamıştı. Bir gün, birlikte bir kafede otururken, yan masadaki bir grubun, kadın-erkek ilişkilerinden ve heteroseksüel evliliklerden bahsettiğini duyduk. Arkadaşımın yüzündeki ifade, o an yaşadığı içsel çatışmayı çok net bir şekilde yansıtıyordu. “Burada bir yabancı gibi hissediyorum,” dedi. Bu, onun sübjektif deneyimiydi. O an için, toplumun belirlediği normlar ona uymazken, kendisini dışlanmış hissetti. Bu dışlanmışlık, bireysel bir bakış açısı olarak, toplumsal çeşitliliğin bir sonucu olarak ortaya çıktı.
Toplumun, çeşitlilikten uzaklaşması ve herkesin birbiriyle benzer deneyimleri paylaşmasını beklemesi, bu tür sübjektif algıları daha da derinleştiriyor. Her birey, kendi kimliğine ve ait olduğu gruba göre farklı bir dünyayı deneyimliyor ve bu da toplumsal cinsiyet, ırk, sınıf ya da cinsel yönelim gibi faktörlere dayalı bir sübjektiflik yaratıyor.
Sosyal Adalet ve Sübjektiflik
Sosyal adalet, herkesin eşit haklara ve fırsatlara sahip olduğu, herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmadan yaşadığı bir toplum hayalini temsil eder. Ancak, toplumsal yapılar ve var olan güç dinamikleri bu hayalin gerçekleşmesini engelliyor. Sosyal adaletin sağlanması, ancak herkesin sübjektif algılarındaki eşitsizlikleri fark etmesi ve bu eşitsizliklere karşı duyarlılık göstermesiyle mümkün olur.
Toplumsal adaletsizlikleri gözlemlediğimde, çoğu zaman göz önünde bulundurulmayan küçük detaylar dikkatimi çekiyor. İşyerinde kadınların ve erkeklerin aynı pozisyonlarda çalışıyor olmalarına rağmen, kadınların daha düşük maaşlar aldıklarını, daha az terfi ettiklerini sıkça gözlemliyorum. Bu, açıkça bir eşitsizlik örneği olsa da, toplumda genellikle sübjektif olarak kabul edilen bir “doğa kanunu” gibi algılanıyor. Birçok kişi, “Erkekler daha güçlüdür, liderlik pozisyonlarına daha uygunlar” gibi düşüncelerle bu durumu meşrulaştırıyor. Oysa bu algı tamamen sübjektif bir bakış açısına dayalıdır ve toplumsal cinsiyetin yarattığı normlardan beslenmektedir.
Günlük Hayatta Sübjektifliğin Sosyal Adalet Üzerindeki Etkisi
İstanbul’da, toplu taşıma araçlarında yaşadığım pek çok deneyim de sübjektifliğin sosyal adaletle nasıl ilişkili olduğunu gözler önüne seriyor. Bir sabah, yoğun saatte bir otobüse bindiğimde, yaşlı bir kadına yer vermek isteyen bir adamın, genç bir kadına yer vermek için geri adım attığını fark ettim. Bu durum, toplumsal cinsiyetin ve yaşlılık gibi faktörlerin, insanların yer verme ve saygı gösterme konusundaki sübjektif algılarını nasıl etkilediğini gösteriyor. Genç bir kadına yer vermek, toplumun kadınlara karşı olan belirli bir bakış açısına, yaşlıya yer vermek ise saygı ve nezaketin bir göstergesi olarak kabul ediliyordu. Bu tür davranışlar, toplumsal cinsiyet ve yaşla ilgili sübjektif değerlerin, sosyal adaletin uygulanması üzerinde ne kadar büyük bir etkisi olduğunu gösteriyor.
Sonuç
Sübjektiflik, kişisel deneyimlerimizin, inançlarımızın ve değerlerimizin bir sonucudur. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konular, bu sübjektif algıları şekillendirir ve güçlendirir. Sokakta, toplu taşımada ya da işyerinde karşılaştığımız her durum, toplumsal yapılar ve sübjektif bakış açılarıyla iç içe geçer. Bu algılar bazen eşitsizliklere ve ayrımcılığa yol açarken, bazen de toplumsal değişimin ve adaletin sağlanmasında engeller oluşturur. Önemli olan, bu sübjektif algıları fark etmek ve herkesin eşit haklara sahip olduğu, adil bir toplum için bu algıları sorgulamaktır.
Bu içeriğimizle “Sübjektiftir ne demek” hakkında kapsamlı bir bakış açısı sunmaya çalıştık. Pikniktube okurlarına sevgilerle!